ماني

اینجا و آنجا من شنوم که می گویند:

مثنوی یوسف و زلیخا منسوب به فردوسی به صراحت تمام بر ضد شاهنامه است و توبه‌نامه فردوسی محسوب می‌ شود چه فردوسی به صراحت سروده است:
ندانم چه خواهد بدن جز عذاب
ز کیسخرو و جنگ افراسیاب
برین می سزد گر بخندد خرد
زمن خود کجا کی پسندد خرد
که یک نیمه عمر خود کم کنم
جهانی پراز نام رستم کنم
دلم گشت سیر و گرفتم ملال
هم از گیو و طوس و هم از پور زال
نگویم دگر داستان ملوک
دلم سیرشد زاستان ملوک
دوصد زان نیرزد به یک مشت خاک
که آن داستانها دروغ است پاک

اما منظومه یوسف و زلیخا امروز به دلایل متعدد مال فردوسی نیست.
http://immortals.blogfa.com/post-28.aspx

حتی اگر مثنوی یوسف و زلیخا از آن فردوسی باشد و فردوسی از سرودن شاهنامه ابراز ندامت کرده باشد شاهنامه مستقل از فردوسی بیش از هزار سال دوام آورده و قرنهای متوالی را پشت سر نهاده و همواره منبع الهام برای دوستدارانش بوده است. به عبارت دیگر این سروده بی نظیر چون خدنگی که از کمان جهیده باشد به راه خود می رود و کاری به تیرانداز خود ندارد(خدا را هزاران بار سپاس که فردوسی حکیم پس از پشیمانی  - آنچنانکه برخی می گویند -سروده پر شکوه خود را به اتش نسپرد و ما امروز شاهنامه را همچنان داریم!!)

داستانهای شاهنامه به زعم بنده کاوشگر زوایای پنهان روح آدمی و بیانگر زوال و ناتوانی نوع بشر در برابر مرگ و سرنوشت می باشد (همچنان که در اساطیر یونانی ایلیاد و اودیسه و یا افسانه بابلی گیل گمش می بینیم)در شاهنامه هیچ بدی بی کیفر نمی ماند حتی اگر از سوی ایرانیان و از آن بالاتر پهلوانان برگزیده آن باشد. گودرز کشوادگان و هفتاد پسر گزینش به بادافره خون ناحق پسر سیاوخش (از دختر پیران ویسه وزیر خردمند و ستوده تورانی)که در مرز ایران و توران کشته اند همگی کشته می شوند. هیج پهلوان و نیوی در شاهنامه بی عیب و نقص نیست همگی خطاکار و در مناسبتهایی ضعیفند چون باقی آدمیان. از رستم دستان که فرزند نادیده اش را به دروغ و حیله (کاری که از رستم بسیار زننده و زشت است) برای جاه طلبی خود و به این دلیل که نمی تواند نسل نو و دنیای جدیدی را که سهراب منادی آن است بر تابد می کشد تا اسفندیار رویین تن نظر کرده زرتشت و مرد مقدس شاهنامه که آنچنان در بند قدرت طلبی و جاه طلبی خود است که جان بر سر پیکار با رستم می نهد.

فردوسی همواره در شاهنامه کوشیده است تا دیدگاه و نظر خود را به خواننده تحمیل نکند و قضاوت نهایی در باب داستان و پهلوانان را به خواننده می سپارد. همانگونه که در باب ایرانیان سخن می گوید از تورانیان یاد می کند و همچنانکه فضایل رستم را می شمارد از بیان رشادتها و نیک نفسی طرف تورانی خاصه پیران ویسه وزیر خردمند افراسیاب غافل نیست. بدیهای کیکاووس شاه خیره سر ایرانی را نمی پوشاند و به تمامی در معرض دید خواننده می نهد. و جالب انکه کیخسرو که مدعی خون سیاوخش است خود از طرف مادر تباری تورانی دارد.

من قبل از اینکه دانشجو شوم گمان می بردم که شاهنامه کتابی در بیان فضایل و برتری ایرانیان و هجو اعراب و ستودن شاهان و داستانهای رزم و بزم است (این هم از مزایای کتابهای درسی ادبیات فارسی جمهوری اسلامی). ترم دوم دانشگاه که واحد ادبیات فارسی را می گذراندم استاد ادبیات داستان رستم و سهراب را موشکافی و تحلیل کرد و آن کلاس دو ساعته چنان تاثیر عمیقی بر من گذارد که چهار سال بعد که  درسم را تمام کردم اولین کاری که کردم این بود که رفتم خیابان انقلاب و دوره چهار جلدی شاهنامه چاپ مسکو را خریدم و دو هفته تمام از صبح تا شام شاهنامه می خواندم. بعد از خواندن شاهنامه تازه فهمیدم که من فردوسی را چقدر اشتباه می شناختم.